Artysta

Starowieyski, Franciszek

FRANCISZEK STAROWIEYSKI (ur. 8 VII 1930 r.; zm. 23 II 2009 r.)

Pseudonim Jan Byk. Urodzony 8 lipca 1930 roku w Bratkówce koło Krosna. Pochodził ze szlacheckiej rodziny, pieczętującej się herbem Biberstein. W latach 1949-1952 studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Wojciecha Weissa i Adama Marczyńskiego. Od 1952 do 1955 roku studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie u Michała Byliny. W 1955 roku uzyskał dyplom. W latach 60. zyskał popularność serią plakatów teatralnych i filmowych. W 1971 roku powstał film A. Papuzińskiego Bykowi chwała , o twórczości artysty, z nim  roli głównej. Grał również jako aktor w filmach (Andrzej Wajda Danton;  Krzysztof Zanussi Struktur kryształu ). W 1980 roku był wykładowcą w Berliner Hochschule der Kunst. Był twórcą tzw. Teatru Rysowania (od 1981 roku zrealizował ponad 20 spektakli w różnych miejscach świata, m.in. w Wenecji, Paryżu, Spoleto, Sewilli, Chicago, Katowicach i Warszawie). Przygotowywał inscenizacje teatralne m.in. do Ubu króla  dla Teatru Wielkiego w Łodzi. Od 1993 roku był profesorem w Europejskiej Akademii Sztuki w Warszawie. Należał do Alliance Graphique International (AGI). Zajmował się grafiką, malarstwem, rysunkiem, plakatem oraz scenografią teatralną i telewizyjną. Był jednym z największych kolekcjonerów dzieł sztuki w Polsce. Zmarł 23 lutego 2009 roku w Warszawie. Franciszek Starowieyski jest jedną z postaci cyklu dokumentalnego Polnische Plakatkunst o polskiej szkole plakatu. Odcinek zatytułowany Polnische Plakat Kunst – Franciszek Starowieyski  zrealizowany w 2009 roku.

Prace Franciszka Starowieyskiego znajdują się w zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych na całym świecie m.in. w Museum of Modern Art. (MoMA) w Nowym Jorku. Obraz Franciszka Starowieyskiego Porwanie Europy  znajduje się w polskim przedstawicielstwie Unii Europejskiej w Brukseli.

Franciszek Starowieyski

WYSTAWY:

  • 1955 rok – Arsenał, Warszawa
  • 1959 rok – Kordegarda, Warszawa
  • 1963 rok – Biennale Młodych, Paryż (Francja)
  • 1973 rok – Międzynarodowe Biennale Sztuki , Sao Paulo (Brazylia) (Grand Prix)
  • 1974 rok – Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa (srebrny medal)
  • 1975 rok – Wystawa retrospektywna , Muzeum Narodowe, Poznań
  • 1976 rok – Muzeum Sztuki Współczesnej, Huston (USA)
  • 1980 rok – Galeria Aberbach, Nowy Jork (USA) (stała współpraca)
  • 1985 rok – Muzeum Sztuki Współczesnej, Nowy Jork (USA)
  • 1985 rok – Wystawa retrospektywna, BWA, Kraków
  • 1986 rok – Biennale Sztuki , Wenecja (Włochy)
  • 1990 rok – 33 Festiwal Dwóch Światów , Spoleto (Włochy)
  • 1991 rok – Galeria Plakatu, Warszawa
  • 1992 rok – Galeria Dmochowski, Paryż (Francja)
  • 1992 rok – Wystawa retrospektywna, Muzeum, Lublin
  • 1993 rok – Wystawa retrospektywna, Zamek w Reszlu
  • 1998 rok – Galeria Artemis, Kraków (stała współpraca)
  • 2000 rok – Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa (srebrny medal)
  • 2000 rok – Galeria Osobliwości ESTE, Kraków
  • 2002 rok – Szkice i rysunki do plakatów , Galeria Osobliwości ESTE, Kraków
  • 2003 rok – Dom Sztuki, Rzeszów
  • 2006 rok – Okrutne zabawy z paniami, Galeria Brama, SARP, Kazimierz Dolny
  • 2006 rok – Akty w rysunku , Galeria Osobliwości ESTE, Kraków
  • 2006 rok – Absolut Starowieyskiego , Muzeum Plakatu w Wilanowie, Warszawa
  • 2007 rok – Galeria Grafiki i Plakatu, Warszawa
  • 2007 rok – Pro bono malum , Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin
  • 2008 rok – Prace paryskie, Galeria Artemis, Kraków
  • 2008 rok – Galeria Grafiki i Plakatu, Warszawa
  • 2009 rok – Bykowi chwała. 100 plakatów Franciszka Starowieyskiego , Mazowieckie Centrum Sztuki, Elektrownia, Radom
  • 16 kwietnia – 15 czerwca 2014 roku – Franciszek Starowieyski (1930-2009). Przyjaźnie paryskie 1683-1693. Kolekcja A. i N. Avila. , Państwowa Galeria Sztuki, Sopot

NAGRODY I WYRÓŻNIENIA:

  • 1970 rok – nagroda za najlepszy plakat, Warszawa
  • 1971 rok – nagroda za najlepszy plakat, Warszawa
  • 1973 rok – Grand Prix na Biennale Sztuki Współczesnej , Sao Paulo (Brazylia)
  • 1974 rok – Grand Prix za plakat filmowy na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes (Francja)
  • 1974 rok – Srebrny medal na Międzynarodowym Biennale Plakatu , Warszawa
  • 1975 rok – Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu , Paryż (Francja)
  • 1975-1976 rok – Annual Key Award gazety Hollywood Reporter
  • 1979/1982 rok – nagrody na Międzynarodowym Biennale Plakatu , Warszawa
  • 1979 rok – Złota Plakieta na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym , Chicago (USA)
  • 1982 rok – nagroda za najlepszy plakat, Warszawa
  • 1994 rok – nagroda Złotej Maski za scenografię do komediodramatu Ubu Król czyli Polacy , Krzysztofa Pendereckiego, Teatr Wielki, Łódź
  • 2000 rok – Srebrny medal na 17 Międzynarodowym Biennale Plakatu, Warszawa
  • 2004 rok – Nagroda Ministra Kultury w dziedzinie sztuk plastycznych
  • 2005 rok – Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis przyznany przez ministra kultury

FRANCISZEK STAROWIEYSKI:

(…) „U mnie widzenie nie odbywa się poprzez otwarte oczy. Zaczynam widzieć dopiero wtedy, kiedy jej zamykam. Żeby „widzieć”, całe ciało musi być obecne w tym miejscu, z tym wszystkim, co odczuwasz i co wiesz. Trzeba odnaleźć swoje spojrzenie dziecka, odnaleźć już teraz spojrzenie, które będziesz miał, kiedy twoje oczy przeminą… Masz widzieć swoimi rękami i wszystkim, czym jesteś. Wtedy przychodzi czas na skok w nieznane. Podczas „Teatru Rysowania” nie zawsze potrzebowałem modelki. Dobrze, jeśli ma do dyspozycji modelkę wcześniej, dla rozgrzewki, ale moja prawdziwa modelka to ta, której odbicie utrwalone jest we mnie. Jeśli mam modelkę przed oczami, ryzykuję rozproszenie przez szczegóły, które zdominowałyby i zaciemniły istotę sprawy. Poza tym moje rysunki z modela są bardzo akademickie, tak jakbym sprawdzał, co potrafię zrobić. Kiedy przyglądam się ciału, wielka piękność staje się tylko dziewczyną na płótnie, natomiast kiedy sięgam pamięcią do jej urody, ona mnie zniewala, co później przechodzi na widza.
Uwielbiam ciała o bujnych kształtach, grube kobiety o ciałach z fałdami przypominającymi pejzaże. Uwielbiam brzydkie męskie twarze, które uważam za najpiękniejsze, bo widać, że stawiły czoła czasowi.”

(…) „Nie przepadam za komentarzami do moich prac, ponieważ świat słów nie ma się nijak do świata widzialnego. Poza tym mój plakat jest również komentarzem do czyjegoś dzieła: do filmu, sztuki teatralnej, wystawy. Uwielbiam stawiać się w pozycji wyższości, przecież nie tworzę reklamy anonimowo, tylko jako Franciszek Starowieyski. Wprowadziłem do plakatu skandal, podobnie jak niegdyś Toulouse-Lautrec podniósł plakat do rangi sztuki. A Ludwig Hohlwein w swoim czasie – komunikację wizualną do rangi sztuki. Zmieniłem sposoby myślenia na ten temat. Można zauważyć, że moje postacie mimo ich kretynizmu, mimo ich głupkowatości ciągle mają swoją godność, swoje spełnienie i swoją wielkość.
W mojej pracy plakat i malarstwo dopełniają się. W plakacie wyodrębniam temat w trakcie trudnego procesu, podczas gdy w malarstwie żongluję swobodnie treścią, którą odnalazłem w plakacie, co owocuje żywotnością formy. Pomiędzy przepychem zmasakrowanych ciał i godnością dawnych czasów doświadczam stanu ogromnej szczęśliwości.”

Źródło: Franciszek Starowieyski (1930-2009). Przyjaźnie Paryskie 1683-1693. Kolekcja A. i N. Avila. [16 kwietnia – 15 czerwca 2014, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie]. Teksty A. Avila, J.-L. Ferrier, tł. K. Koriat. Sopot: Państwowa Galeria Sztuki, 2014. ISBN 978-83-61270-81-2. s. 20-22, 36-37.

Dzieła