Artysta

Mokwa, Marian

MARIAN MOKWA (ur. 9 IV 1889 roku; zm. 15 VI 1987 roku)

Urodzony 9 IV 1889 r. we wsi Górki niedaleko Wiela. Przez rok był uczniem w Collegium Marianum w Pelplinie. W 1906 roku ukończył gimnazjum w Starogardzie Gdańskim, a w 1908 roku zdał maturę eksternistycznie w Berlinie. Studiował w akademiach sztuki w Berlinie, Norymberdze i Monachium. Po studiach wrócił na Kaszuby gdzie zaangażował się do pracy społeczno-kulturalnej, której przewodził dr Aleksander Majkowski. Odbywa też wiele podróży zagranicznych m.in. nad Morze Czarne, do Serbii (tu zastała go wojna bałkańska), Bułgarii, Rosji, Teheranu, Indii, Turcji. W Turcji przez dwa lata przebywał na dworze sułtana, gdzie malował obrazy o tematyce orientalnej, brał udział w rejsach floty tureckiej na Morzu Śródziemnym, a w 1913 roku na tureckim okręcie wojennym obserwował bitwę morską pod Catalca. W 1913 roku powrócił do kraju i osiedlił się w Sopocie. Po I wojnie światowej odbył jeszcze podróż do Szwecji i Francji. W latach 20. XX wieku jego obrazy zaczęto zamawiać na dwory królewskie. W roku 1925 założył w Sopocie polskie czasopismo artystyczno-literackie „Fale”, którego był wydawcą i kierownikiem artystycznym. Był też autorem zamieszczanych tam reprodukcji obrazów olejnych i grafik o tematyce morskiej. W latach 1932-1934 zbudował w Gdyni własną galerię: Galerię Morską. Mieściła 1000 osób i była centralnym ośrodkiem kultury w Gdyni. Odbywały się tam wystawy, odczyty, koncerty, przedstawienia teatralne i seanse kinowe, spotkania pisarzy i naukowców. W czasie II wojny światowej Niemcy zniszczyli większość jego obrazów, które znajdowały się w tej Galerii, a które on po wojnie starał się odtworzyć. Budynek Galerii Morskiej został upaństwowiony i umieszczono w nim kino „Atlantic”. Marian Mokwa tworzy obrazy nie tylko w pracowni. Pływa na różnych statkach, np. przez wiele tygodni był na bazie rybackiej „Fryderyk Chopin”, gdzie powstało 80 obrazów i kilkaset szkiców. Artysta plastyk, marynista. Jego dorobek szacuje się na 7-9 tysięcy obrazów oraz setki rysunków i akwarel. W roku 1979 został Honorowym Obywatelem Miasta Sopotu. Zmarł 15 VI 1987 roku i pochowany został na cmentarzu katolickim w Sopocie. Jego imię nosi XIX Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku oraz jedna z ulic w dolnym Sopocie.

Prace Mariana Mokwy znajdują się m.in. w muzeach Warszawy, Gdańska, w muzeach historycznych w kraju i za granica oraz w kolekcjach prywatnych.

WYSTAWY:

Wystawy indywidualne:

  • Kościerzyna – pierwsza wystawa indywidualna
  • 1919 rok – Sala Liedkego w Gdańsku
  • 1924 rok – Galeria Zachęta w Warszawie
  • Bukareszt (Rumunia)
  • Konstantynopol (Turcja)
  • Monachium (Niemcy)
  • Królewiec (Rosja)
  • Sztokholm (Szwecja)
  • Londyn (Wielka Brytania)
  • Triest (Włochy)
  • Rijeca (Chorwacja)
  • Chicago (USA)

EUGENIUSZ MELECH:

„Marian Mokwa sopocki malarz marynista”

Kiedy się znajdziemy w obcym mieszkaniu, urządzonym kulturalnie i ze smakiem, z przyjemnością spoglądamy na ściany, na których zawieszone są obrazy. One to bowiem zdobią mieszkania, podnosząc jego wartość. Oczywiście obrazy te muszą mieć walory artystyczne.

Wiele mieszkań prywatnych, urzędów, instytucji, nie mówiąc już o placówkach muzealnych, zdobią obrazy o tematyce morskiej. Autorem wielu z nich jest znakomity malarz, Marian Mokwa, w roku 1976 liczący 86 lat, z czego 67 przypada na pracę zawodową.

Polska ma niewielu artystów malarzy, których twórczość niemal całkowicie związana jest z morzem. Na ich czoło wysuwa się Marian Mokwa.

Złóżmy temu wybitnemu artyście wizytę, zajrzyjmy do jego pracowni, popatrzmy jak pracuje, no i posłuchajmy o jego barwnym, obfitującym w wiele wydarzeń życiu.

Na uboczu Sopotu, przy ul. Kasprowicza pod numerem 8,w willi leżącej u podnóża lasu, od przeszło 60 lat mieszka artysta. Urodził się 9 kwietnia 1889 roku we wsi Górki niedaleko Wiela, w Chojnickiem, na ziemi, która wydała wielu wybitnych działaczy kaszubskich – Derdowskiego, Majkowskiego, Sędzickiego i innych. Rodzice Mariana, Franciszek i Paulina z Kuczkowskich, mieli niewielkie ale wzorowe prowadzone gospodarstwo rolne. Marian od małego chłopca interesował się rysunkiem, malarstwem, a już w szkole wykazywał w tym kierunku nieprzeciętne zdolności.

Ukończył gimnazjum w Starogardzie (dzisiejszym Starogardzie Gdańskim). Brał tam aktywny udział w życiu społecznym patriotycznej młodzieży polskiej. A że – jak wspomnieliśmy – wykazywał duże zdolności do malarstwa, dalsze studia kontynuował już wyłącznie w kierunku artystycznym. Odbył więc teoretyczne studia malarskie w akademiach sztuk pięknych w Norymberdze, Monachium i Berlinie, jak też studia praktyczne w dziedzinie malarstwa monumentalnego i wnętrz.

Po studiach Marian Mokwa wraca w rodzinne strony, na Kaszuby, gdzie z pasją maluje krajobraz ukochanej ziemi. W najżywotniejszym wówczas jej ośrodku, w Kościerzynie, organizuje pierwszą wystawę swoich obrazów. Wzbudziły one zrozumiałe zainteresowanie i podziw. W tym też czasie angażuje się do pracy społeczno-kulturalnej, której przewodził dr Aleksander Majkowski. Staje się orędownikiem walki o wyzwolenie narodowe i społeczne swego ludu. Jest jednym z wybitniejszych działaczy niepodległościowych.

Jednocześnie pogłębia swą wiedzę malarską. W tym celu odbywa wiele podróży po Europie i krajach pozaeuropejskich. Najdłużej przebywa w Turcji. Przez dwa lata jest na dworze sułtana, gdzie maluje obrazy o tematyce orientalnej. Jest malarzem Wschodu. Zyskuje sławę jednego z czołowych akwarelistów europejskich. Taką opinię o artyście wydali: szwedzki krytyk Erickson i niemiecki Rabe.

W tym też czasie rodzi się u Mokwy szczególne zainteresowanie pejzażem morskim. Morze oglądał wówczas nie tylko z lądu: niejednokrotnie był na statkach tureckich, uczestniczył w ich rejsach.

W roku 1913 wraca do kraju. Osiedla się w malowniczym Sopocie. Tu zakłada ognisko rodzinne, tutaj bierze udział w polskim życiu miasta. W roku 1919 organizuje w Gdańsku, w sali Liedkego przy ulicy Długiej, pierwszą swoją ekspozycję, na którą się składają płótna z krajobrazem kaszubskiego strądu, płótna marynistyczne, wśród nich kompozycje o tematyce historycznej, ukazujące przeszłość Polski na morzu.

Odtąd polskie morze stanie się głównym tematem jego twórczości.

W roku 1925 Mokwa zakłada w Sopocie czasopismo artystyczno-literackie „Fale”, którego jest wydawcą i kierownikiem artystycznym, od numeru 2 podpisuje też czasopismo jako jeden z dwóch redaktorów odpowiedzialnych. Autorem zamieszczanych tam reprodukcji obrazów olejnych i grafiki o tematyce morskiej jest sam Mokwa. (Czasopismo to opisane jest w książce Z. Machalińskiego „Czasopiśmiennictwo morskie II Rzeczypospolitej”, Gdańsk 1969).

W Gdyni buduje dom, w którym w roku 1934 powstaje Galeria Morska. Wystawiane są tutaj obrazy malarzy polskich. W osobnej sali mieści się stała wystawa obrazów Mokwy. Są to obrazy o tematyce morskiej i historycznej. Przez pięć lat obrazy te budziły zachwyt u swoich i obcych. Do chwili tragicznego Września 1939 roku. Niemcy po zajęciu Gdyni niszczą bogate, cenne zbiory Mokwy. Zniszczeniu ulega 44 obrazów historycznych i ponad 400 płócien rodzajowych, natomiast obrazy nie mające nic wspólnego z naszą historią wywiezione do Niemiec. Wśród zniszczonych dzieł znajduje się na przykład obraz zatytułowany: „Walka księcia kaszubskiego Świętopełka z Krzyżakami w XIII wieku”, obraz, którego tematem jest przekazanie Pomorza Gdańskiego przez księcia Mściwoja II księciu wielkopolskiemu, przyszłemu królowi Polski, Przemysłowi II, obraz „Budowa okrętów polskich w Pucku w 1625 roku”, batalistyczne płótno „Bitwa pod Oliwą w 1627 roku”, obraz „Władysław IV na Helu” itd. – cały cykl obrazów ukazujących związek Polski z Bałtykiem od czasów pierwszych Piastów, dzieła dające w plastycznym ujęciu retrospektywny przegląd morskich dziejów Polski.

Po wyzwoleniu Marian Mokwa odtwarza w nieznacznej części ten zniszczony w czasie wojny cykl.

Ale nie tylko w grę wchodzą obrazy o tematyce historycznej. Praca robotnika portowego i stoczniowca, obraz morza i człowieka morza, trud marynarza i rybaka – są głównym tematem twórczości artysty.

Obrazy Mokwy nie powstają w czterech ścianach pracowni. Nie troszczy się on o wygody, wiele czasu spędza w stoczniach, portach, uczestniczy w dalekich rejsach, głównie na statkach rybackich. Jest w stałym kontakcie z żywiołem morskim, z przyrodą morza. Pływa na różnych statkach, np. przez wiele tygodni był na bazie rybackiej „Fryderyk Chopin”. Wyprawa ta przynosi artyście 80 obrazów i kilkaset szkiców.

W dorobku Mariana Mokwy jest ponad dwieście wystaw indywidualnych, nie licząc zbiorowych ekspozycji krajowych i zagranicznych.

Twórczość Mariana Mokwy ma ustaloną pozycję w malarstwie polskim. Jest on spadkobiercą Matejki i epigonem historycznego malarstwa narodowego w dziedzinie marynistyki. Rysunek Mokwy jest realistyczny, uproszczony, ale i dokładny. Artysta operuje własnymi zestawieniami barw, jego obrazy utrzymane są w barwach stonowanych, subtelnych, cechuje je przy tym monumentalność kompozycji. Zwraca wielką uwagę na formę i treść obrazu, maluje to, co jest istotne w przyrodzie, a obdarzony wielką pasją prostymi środkami osiąga zamierzony cel.

Mimo sędziwego wieku artysta czuje się młodo, odznacza się jasnością myśli, ma doskonałą, wprost zadziwiającą pamięć. Mówi ze swadą, barwnie. Słucha się go z wielką satysfakcją.

Marian Mokwa to tytan pracy. Wciąż przy palecie, wciąż twórczy i odkrywczy. Pracuje bez wytchnienia, po kilkanaście godzin na dobę, a po to tylko, by przekazać młodemu pokoleniu swą wielką sztukę, szczerą, prawdziwą, komunikatywną, zrozumiałą dla wszystkich.

Źródło: Melech Eugeniusz. Marian Mokwa sopocki malarz marynista. Rocznik Sopocki 1976 , s. 99-103.