Artysta

Lenica, Jan

JAN LENICA (ur. 4 I 1928 r.; zm. 5 X 2001 r.)

Urodzony 4 stycznia 1928 roku w Poznaniu. Lata okupacji spędził wraz z rodziną w Mielcu i Krakowie. W 1945 roku powrócił do Poznania. Od 1945 do 1947 roku kontynuował naukę gry na fortepianie w Średniej Szkole Muzycznej w Poznaniu. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1952 roku uzyskał dyplom inżyniera architekta. W 1945 roku jako rysownik rozpoczął współpracę z tygodnikiem satyrycznym „Szpilki” i innymi czasopismami. W 1948 roku ukazały się jego pierwsze teksty krytyczne na temat grafiki, plakatu, karykatury. W 1950 roku został redaktorem graficznym „Szpilek”. W tym samym roku zaprojektował swój pierwszy plakat. W latach 1952-1954 był starszym asystentem grafiki plakatowej w katedrze plakatu u prof. Henryka Tomaszewskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1957 roku, wspólnie z Walerianem Borowczykiem zrealizował pierwszy film animowany „Był sobie raz”. Współpracował m.in. z Teatrem Dramatycznym i Operą Narodową w Warszawie. W 1963 roku osiedli się w Paryżu. W 1974 roku prowadził wykłady na temat plakatu na uniwersytecie Harvarda w Cambridge. Od 1979 roku kierował katedrą filmu animowanego w szkole wyższej w Kassel. W 1986 roku przeprowadził się do Berlina. W Berlinie do 1993 roku prowadził zajęcia z plakatu i grafiki w Hochschule der Künste jako profesor mianowany, a następnie, po przejściu na emeryturę, do połowy 1994 roku jako profesor gościnny. Zmarł 5 października 2001 roku w Berlinie. Zajmował się plakatem, ilustracją, grafiką warsztatową, wystawiennictwem, scenografią. Projektował też znaczki pocztowe.

„W sztuce nic nie bierze się z niczego, każdy coś bierze i coś daje. Ważne jest to, co się daje, nie to, co się bierze.” /Jan Lenica/

MARIUSZ KNOROWSKI:

Jan Lenica nigdy nie ułatwiał zdania komentatorom swojej twórczości. Być może taką przyjął zasadę, że ujawniał tylko to, co niezbędne, co konieczne, co wymagane i niezbywalne, gdy jego wypowiedzi miały coś komunikować, objaśniać, uprzystępniać. Wtedy powinny „coś mówić” per se, chociaż chyba on sam wolałby powiedzieć, że „musiały śpiewać” – jak zalecał w przypadku plakatu. Prymat „ucha” i jego wyższości nad „okiem”, to zwięzła teza programowa, która zalecał, swego rodzaju busola, pozwalająca na orientację w chaosie przestrzeni sztuki publicznej nasyconej mnogością obrazów, spośród których należy wyodrębnić te najważniejsze. Istotną i przydatną w tym miejscu będzie dygresja: pojęcie śpiewu nie zakłada wcale konieczności współwystępowania warstwy tekstowej współbrzmiącej z linią melodyczną, bo może być także bezsłowną wokalizą, zbiorem onomatopei, sekwencją innych dźwięków, z mową i językiem werbalnym niekoniecznie mających wiele wspólnego.

Lenica pojmował istotę muzyki, więc zapewne wiedział co mówi. Gdy „emitował” swoje dzieła dla szerokiej widowni, zgodnie z ich informacyjnym przeznaczeniem, dokładał wszelkich starań, by pojawiając się w domenie publicznej, były zarówno zauważalne, jak i przyswajalne w odbiorze. Prowadząc nieustannie ze sobą wewnętrzny monolog, bo taka jest immanentna natura twórczości, z konieczności musiał posługiwać się formułą dialogu. Mając coś do powiedzenia, chciał być słyszany. Niezależnie, czy były to rysunki, plakaty, potem także filmy i scenografie, spełniać one musiały swoją funkcję naocznie, bo ten zmysł jego znaki atakowały w pierwszej kolejności. Były zarazem wyraziste, mocne w swoim przekazie, o niezaprzeczalnych walorach, pikturalnych, mocno osadzone w każdej konwencji, w której aktywował swój niezaprzeczalny talent. Nieobojętny na ich percepcję pozostawał także intelekt widza. Ich autor nie zamierzał schlebiać pospolitym gustom. Swoim potencjalnym odbiorcom stawiał zawsze wysokie wymagania. Miał świadomość życia w epoce sztuki egalitarnej, niemniej bliższy był mu ideał sztuki elitarnej, co poniekąd tłumaczy metamorfozy jego wypowiedzi i poszukiwania adekwatnego medium na pograniczach poszczególnych dyscyplin. Właściwie zawsze uruchamiał wiele z posiadanych talentów, z niespotykaną umiejętnością ich synchronii, co być może jest powodem wspomnianej trudności egzegezy, bądź nie wykonywalności pełnego i przekonywującego opisu jego oeuvre.

Źródło: Jan Lenica: Legenda polskiego plakatu. Dzieło i postać. [27 listopad 2014 – 25 styczeń 2015, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie]. Oprac. Z. Schubert, tł. K. Berezowska, P. Gyllan, M. Hebda. Sopot: Państwowa Galeria Sztuki, 2014. ISBN 978-83-61270-92-8. S. 3-4.

NAGRODY I WYRÓŻNIENIA:

  • 1952 rok – III Nagroda (w dziale grafiki), III Ogólnopolska Wystawa Plastyki , Warszawa
  • 1953 rok – II Nagroda, Wystawa Karykatury Polskiej , Warszawa
  • 1955 rok – Nagroda Państwowa (wyróżnienie)
  • 1955 rok – II Nagroda równorzędna za całość wystawionych prac, II Ogólnopolska Wystawa Ilustracji Plakatu i Drobnych Form, Warszawa
  • 1956 rok – Nagroda Centralnego Urzędu Kinematografii za twórczość w dziedzinie plakatu filmowego, Wystawa plakatu filmowego , Warszawa
  • 1961 rok – Grand Prix im. Toulouse-Lautreca, II Międzynarodowa Wystawa Współczesnego Plakatu Filmowego , Wersal (Francja)
  • 1961 rok – 3 nagroda II stopnia na wystawach z cyklu Polskie Dzieło Plastyczne w 15-lecie PRL w dziedzinie plakatu, satyry i ilustracji książkowej, Warszawa
  • 1962 rok – I nagroda (Towarzysze broni ), III nagroda (Gorączka w El Pao ), wyróżnienie (Nóż w wodzie ) – 1 Międzynarodowa Wystawa Plakatu Filmowego , Karlowe Vary (Czechy)
  • 1962 rok – Nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki II stopnia za twórczość w dziedzinie plakatu filmowego w latach 1960-1962
  • 1962 rok – Nagroda Roku w konkursie Najlepszy plakat Warszawy
  • 1966 rok – Złoty Medal na I Międzynarodowym Biennale Plakatu , Warszawa
  • 1971 rok – Złoty Medal na 5 Wystawie Plakatu Turystycznego Krajów Europejskich i Afrykańskich , Katania (Włochy)
  • 1973 rok – Nagroda specjalna na I Międzynarodowym Konkursie Plakatu Filmowego , Cannes (Francja)
  • 1974 rok – Nagroda fundowana, 5 Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa
  • 1980 rok – Nagroda miasta Essen za działalność w dziedzinie plakatu, Essen (Niemcy)
  • 1981 rok – II Nagroda w konkursie na plakat 100 lat Zoo w Wuppertalu (Niemcy)
  • 1983 rok – Nagroda Jules Chereta za najlepszy plakat do filmu animowanego, 14 Dni Filmu Animowanego , Annecy (Francja)
  • 1987 rok – Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego, Nowy Jork (USA)
  • 1987 rok – Nagroda Premio Grafico , Międzynarodowe Targi Książki Dziecięcej , Bolonia (Włochy)
  • 1989 rok – Brązowy Medal, Międzynarodowa Wystawa Sztuki Książki (IBA) , Lipsk (Niemcy)
  • 1993 rok – Srebrny Medal w konkursie na plakat Światowej Wystawy Filatelistycznej , Poznań
  • 1993 rok – Wyróżnienie specjalne w konkursie Grand Prix de l’afliche culturelle , Paryż (Francja)
  • 1993 rok – Grand Prix w kategorii plakatu kulturalno-informacyjnego, Wystawa Plakaty Polskiego , Katowice, Tuluza (Francja)
  • 1994 rok – Grand Prix jury alternatywnego 14 Międzynarodowego Biennale Plakatu , Warszawa, organizator czasopismo Art&Business
  • 1997 rok – III Nagroda, 6 Międzynarodowe Biennale Plakatu Teatralnego , Rzeszów
  • 1999 rok – Grand Prix, 16 Biennale Plakatu Polskiego , Katowice

WYSTAWY:

Wystawy indywidualne:

  • 1948 rok – Rysunki Jana Lenicy, Klub Młodych Artystów i Naukowców, Warszawa
  • 1960 rok – Klub Stowarzyszenia Grafików Angielskich, Londyn (Wielka Brytania)
  • 1963 rok – Cieślewicz, Hillmann, Lenica – Plakaty , Göthe Universitä t, Frankfurt nad Menem (Niemcy)
  • 1965 rok – w ramach wystawy Persona , Tokio (Japonia)
  • 1966 rok – Filmmuseum, Kopenhaga (Dania)
  • 1966 rok – Jan Lenica , Galerie Schloss Oberhausen, Oberhausen (Niemcy)
  • 1967 rok – Visual Art Gallery, Nowy Jork (USA)
  • 1967 rok – Collages en film van Jan Lenica , Nederlans Filmmuseum, Arnhem (Holandia)
  • 1967 rok – Jan Lenica, Plakate und Filmcollagen, Filmretrospektive , Museum Villa Stuck, Monachium (Niemcy)
  • 1968 rok – Laureaci I Międzynarodowego Biennale Plakatu. Jan Lenica, Kazumasa Nagai, Hiroshi Tanaka , Muzeum Plakatu, Warszawa Wilanów
  • 1970 rok – Muzeum 20 wieku, Wiedeń (Austria)
  • 1971 rok – Vier polnische Plakatk ü nstler. Roman Cieślewicz, Jan Lenica, Josef Morszczak, Henryk Tomaszewski , Deutches Plakat Museum, Essen (Niemcy)
  • 1972 rok – Jan Lenica, Graphik, Plakat, B ü hnenbild, Film, Studio Bruckmann, Monachium (Niemcy)
  • 1972 rok – Galerie Warschau, Berlin (Niemcy)
  • 1973 rok – Carpenter Center for Visual Arts, Harvard University, Cambridge (USA)
  • 1973 rok – Jan Lenica, plakat, grafika, film, retrospektywa filmów , BWA, Muzeum Narodowe, Poznań
  • 1977 rok – Klub Filmowy Kwant , Warszawa
  • 1978 rok – Jan Lenica , Galeria Saluden, Quimper (Francja)
  • 1979 rok – Jan Lenica, kolekcja Edmunda Lewandowskiego , Teatr im. Kochanowskiego, Opole
  • 1980 rok – Jan Lenica , Centre George Pompidou, Paryż (Francja)
  • 1981-1984 rok – Jan Lenica, Plakat – und Filmkunst , Hamburg, Kassel, Oberhausen, Brunszwik, Monachium, Kilonia, Essen (Niemcy); Wiedeń (Austria)
  • 1986 rok – A Shout in the Eye in Germany. Gesamthochschule Kassel. Hillmann, Lenica, Rambow, Master Eagle Gallery, Nowy Jork (USA)
  • 1988 rok – Ja Lenica, Temperen Nykytaiteen Museo, Tampere (Finlandia)
  • 1988 rok – Jan Lenica, w 60 rocznicę urodzin , Galeria TPSP, Warszawa
  • 1989 rok – Jan Lenica , Centre National et Musée Jean Jaures, Castres (Francja)
  • 1989 rok – Jan Lenica. Plakat, BWA, Zielona Góra
  • 1990 rok – The Art of Jan Lenica , The Polish Museum of America, Chicago (USA)
  • 1990 rok – Jan Lenica. Plakat, Grafika, Film, Haus am Lützowplatz, Förderkreis Kulturzentrum, Berlin (Niemcy)
  • 1991 rok – Jan Lenica , Museum für Kunst und Gewerbe, Hamburg (Niemcy)
  • 1994 rok – Jan Lenica , Ecole Nationale Suprieure d’Arts, Cergy-Pontoise (Francja)
  • 1996 rok – Espace E.S.A.G., Paryż (Francja)
  • 1996 rok – Jan Lenica , Galeria Grafiki i Plakatu na Hożej, Warszawa
  • 1997 rok – Jan Lenica, Andrzej Nowicki , Avantgarde Galerie Kyra Maralt, Berlin (Niemcy)
  • 1997 rok – Haus Mecklenburg, Ratzeburg (Niemcy)
  • 1997 rok – Jan Lenica , Polnisches KulturInstitut, Düsseldorf (Niemcy)
  • 1998 rok – Berliner Festspielgalerie, Berlin (Niemcy)
  • 1998 rok – Jan Lenica, Galerie Irene Sagan, Essen (Niemcy)
  • 1998 rok – Jan Lenica w 70-lecie urodzin , Muzeum Miedzi, Legnica; Galeria Sztuki Współczesnej, Ostrów Wielkopolskie; Galeria Pod Atlantami , Wałbrzych; Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin
  • 1998 rok – Centrum Kultury Zamek, Poznań
  • 1999 rok – Jan Lenica, plakat, rysunek, grafika , Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha , Kraków
  • 2000 rok – Jan Lenica , Centrum Sztuki Współczesnej, Warszawa
  • 2002 rok – Jan Lenica, Labirynt, Muzeum Narodowe, Poznań
  • 2002 rok – Jan Lenica. Poster Exhibition In Tehran. A Selection from Morteza Momayez Private Collection and Dydo Poster Collection, Cracow , Niavaram Cultural Complex, Teheran (Iran)
  • 2003 rok – Jan Lenica, Jan Młodożeniec – dwie drogi, dwa style , Muzeum Plakatu, Warszawa Wilanów
  • 2010 rok – Plakaty Jana Lenicy , Galeria Sztuki Sceny Plastycznej KUL, Lublin
  • 28 listopada 2014 – 25 stycznia 2015 roku – Jan Lenica. Legenda polskiego plakatu. Dzieło i postać , Państwowa Galeria Sztuki, Sopot

Udział w wystawach zbiorowych w kraju:

  • 1952 rok – III Ogólnopolska Wystawa Plastyki , Warszawa (III nagroda)
  • 1953 rok – Wystawa Karykatury Polskiej , Warszawa (II nagroda)
  • 1955 rok – II Ogólnopolska Wystawa Ilustracji Plakatu i Drobnych Form, Warszawa (II nagroda równorzędna za całość wystawionych prac)
  • 1956 rok – Wystawa plakatu filmowego , Warszawa (nagroda Centralnego Urzędu Kinematografii za twórczość w dziedzinie plakatu filmowego)
  • 1961 rok – Polskie Dzieło Plastyczne w 15-lecie PRL , Warszawa (3 nagroda)
  • 1966 rok – I Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa (złoty medal)
  • 1974 rok – 5 Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa (nagroda)
  • 1993 rok – Wystawa Plakaty Polskiego , Katowice (Grand Prix w kategorii plakatu kulturalno-informacyjnego)
  • 1994 rok – 14 Międzynarodowe Biennale Plakatu , Warszawa, organizator czasopismo Art&Business (Grand Prix jury alternatywnego)
  • 1997 rok – 6 Międzynarodowe Biennale Plakatu Teatralnego , Rzeszów (III nagroda)
  • 1999 rok – 16 Biennale Plakatu Polskiego , Katowice (Grand Prix)

Udział w wystawach zbiorowych za granicą:

  • 1961 rok – II Międzynarodowa Wystawa Współczesnego Plakatu Filmowego , Wersal (Francja) (Grand Prix)
  • 1962 rok – 1 Międzynarodowa Wystawa Plakatu Filmowego , Karlowe Vary (Czechy) (I nagroda, III nagroda, wyróżnienie)
  • 1971 rok – 5 Wystawa Plakatu Turystycznego Krajów Europejskich i Afrykańskich , Katania (Włochy) (złoty medal)
  • 1973 rok – I Międzynarodowy Konkurs Plakatu Filmowego , Cannes (Francja) (nagroda specjalna)
  • 1989 rok – Międzynarodowa Wystawa Sztuki Książki (IBA) , Lipsk (Niemcy) (brązowy medal)
  • 1993 rok – Wystawa Plakaty Polskiego , Tuluza (Francja) (Grand Prix w kategorii plakatu kulturalno-informacyjnego)

Dzieła